Visie op maatschappelijk loterijstelsel


Hoe kunnen het kabinet en de Kansspelautoriteit het goed werkende maatschappelijke loterijstelsel duurzaam borgen voor de toekomst?

Geef loterijvergunningen alleen aan Nederlandse maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk.


Het kabinet en de filantropische sector sloten 5 jaar geleden een convenant. Doel daarvan is versterking van de kwaliteit van de samenleving. Dat is mogelijk door meer ruimte te bieden aan actieve bijdragen van burgers. Die bijdragen betreffen het geven van geld voor goede doelen, maar ook het geven van tijd aan vrijwilligerswerk.

Nederland heeft een loterijmarkt met een groot maatschappelijk belang

Loterijen spelen een belangrijke rol in de financiering van het algemeen belang. De deelnemers aan alle Nederlandse loterijen (Staatsloterij, De Lotto, Nationale Postcode Loterij, BankGiro Loterij, Vrienden Loterij en de Samenwerkende Non-Profit Loterijen) zorgen jaarlijks voor € 750 miljoen aan donaties voor goede doelen, cultuur, sport, afdrachten aan de staatskas en kansspelbelasting. Vele duizenden maatschappelijke initiatieven komen mede dankzij deze bijdragen tot stand. Jaarlijkse donaties gaan bijvoorbeeld naar het herstel van natuurgebieden, sportveldjes in achterstandswijken, eenzame ouderen, armoedebestrijding en medisch wetenschappelijk onderzoek. Jaarlijkse giften aan Nederlandse culturele instellingen bevorderen het behoud van cultureel erfgoed. Ondanks het feit dat de Goede Doelen Loterijen de ambitie hebben om te groeien en om jaarlijks nieuwe begunstigden te verwelkomen, zijn er nog altijd goede doelen in Nederland die niet in aanmerking komen voor steun uit deze loterijen omdat de middelen beperkt zijn.

Decennia van goed loterijbeleid voortzetten

Het kabinet moet eventuele nieuwe loterijvergunningen alleen geven aan Nederlandse non-profit organisaties (met bijvoorbeeld een ANBI status), net zoals dat al decennialang het geval is. Daarop voortbouwend zouden voor het verkrijgen van een loterijvergunning de volgende voorwaarden moeten gelden:

1.        Een vergunninghouder mag geen winstoogmerk hebben; de eis van 50% afdracht is niet voldoende voor borging van het non-profit loterijstelsel:

2.        De vergunninghouder mag geen andere kosten maken dan die voor het organiseren van de loterij;

3.        De vergunninghouder moet haar zetel in Nederland hebben;

4.        De vergunninghouder moet deskundigheid en ervaring hebben op het gebied van (goede doelen) loterijen, of een derde partij aanwijzen die daarover beschikt;

5.        De vergunninghouder moet een intern toezichthoudend orgaan hebben (RvC/RvT) dat besluit over en toeziet op de verdeling van de opbrengsten over begunstigden;

6.        De vergunninghouder moet de voorafgaande goedkeuring van de bewindspersoon verkrijgen voor wijzigingen in governance en statuten.


Wij roepen het kabinet en de Kansspelautoriteit op om op deze manier zorg te dragen voor de duurzame borging van het Nederlandse maatschappelijk loterijstelsel.


Achtergrond

Waarom is het belangrijk dat alleen Nederlandse non-profit organisaties in aanmerking komen voor een loterij-vergunning?
Loterijen dienen het algemeen belang, de borging daarvan begint bij de vergunninghouder:

  • het is ontwrichtend voor het loterijstelsel en levensbedreigend voor de maatschappelijke opbrengsten als bedrijven met een winstoogmerk in Nederland een loterijvergunning bemachtigen;
  • wanneer een bedrijf met winstoogmerk een loterijvergunning zou krijgen, dan is het risico groot dat deze de hoge afdrachtsverplichting (50% aan goede doelen) zal aanvechten bij de rechter omdat andere loterijen minder afdragen aan het algemeen belang;
  • in geen enkel land kan een buitenlandse partij (met winstoogmerk) een vergunning krijgen. Nederland is dan het eerste en enige land in Europa dat de loterijgrenzen opent; doordat Nederlandse loterijen zelf niet naar het buitenland mogen (ieder ander land beschermt zijn eigen markt) ontstaat een ongelijk speelveld wat leidt tot grote maatschappelijke schade (buitenlandse loterijen zijn 5-10 maal groter dan Nederlandse).

Het openen van het Nederlandse loterijstelsel, moet dat van Europa?
Nee, dit is een groot misverstand. Europa dwingt ons niet om het loterijstelsel te openen; dit is een politieke keuze. Europeesrechtelijk zijn er twee opties voor het inrichten van het loterijstelsel;

1. vergunningen worden onderhands vergeven, waarbij er sprake is van strenge overheidscontrole op een (particuliere) exploitant;
2. de vergunningen worden via een vorm van mededinging gegeven.

Alle Europese landen voeren een beleid met zeer strikte voorwaarden ten aanzien van loterijen. Geen enkel land kent een ‘open’ loterijstelsel; daar waar meerdere vergunningen worden verleend zijn deze bestemd voor nationale non-profitorganisaties. Als Nederland daadwerkelijk, als enige land in Europa, voor een open loterijstelsel gaat, dan is dit een politieke keuze.

Nederland doet er goed aan het voorbeeld van alle landen in Europa te volgen:

  • geen enkel Europees land heeft een open loterijstelsel;
  • geen enkel Europees land geeft een (goede doelen) loterijvergunning aan een (buitenlands) bedrijf met winstoogmerk: er is geen sprake van wederkerigheid;
  • ook landen als Zweden en Groot-Brittannië (waar meerdere goededoelenloterijen zijn) geven loterijvergunningen uitsluitend aan lokale non-profit organisaties. 

Dwingt de recente uitspraak van de rechter Nederland om nu nieuwe loterijen toe te laten
Nee, de rechter oordeelde dat onvoldoende gemotiveerd was waarom er gekozen is voor een beperkt aantal vergunningen en waarom het huidige aantal. De rechter heeft dus niet gezegd dat de huidige inrichting niet zou mogen, het moet alleen onderbouwd worden. Dit is overigens niets nieuws, al in 2007 deed de Raad van State eenzelfde uitspraak. 

Leiden meer loterijen automatisch tot meer afdracht voor goede doelen?
Er bestaat noch een economisch-theoretische noch een empirische onderbouwing voor de stelling dat de uitgifte van nieuwe vergunningen aan loterijen zal leiden tot groei van de totale loterijomzet in Nederland, en dus resulteert in een hogere afdracht aan goede doelen, sport en cultuur (Ecorys 2016). De Nederlandse loterijmarkt kent veel verschillende loterijproducten in vergelijking met andere landen, er valt genoeg te kiezen. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat er een nieuwe markt aangeboord kan worden zonder dat dit ten koste gaat van de huidige afdracht uit loterijen aan goede doelen, sport, cultuur en de staatskas.