Marker Wadden is een speeltuin voor wetenschappers

Marker Wadden

In 2012 dient Natuurmonumenten een Droomfondsaanvraag in bij de Nationale Postcode Loterij. Hun droom: een uniek natuurgebied aanleggen midden in het Markermeer. Een nieuwe eilandengroep voor vogels, vissen én mensen. Met als doel het Markermeer weer gezond maken. De Postcode Loterij gelooft in het gedurfde plan en besluit Natuurmonumenten te steunen. Mede dankzij de deelnemers heeft de Nationale Postcode Loterij 22 miljoen euro kunnen bijdragen aan het natuurparadijs. De steun brengt ook andere partijen in beweging. En met succes: op 1 juni 2021 wordt de eilandengroep opgeleverd!

De biodiversiteit in de Marker Wadden

Hoop voor het herstellen van natuurlijke processen

Ongeveer vier kilometer van de Houtribdijk – tussen Enkhuizen en Lelystad – ligt Marker Wadden. De dijk ligt precies op de grens van klei- en zandbodem. “Voordat de dijk gebouwd werd, zorgde het getij ervoor dat het water in beweging bleef. Alles werd continue omgeroerd. Door die beweging kwamen voedingstoffen uit de bodem vrij. Door de aanleg van de Houtribdijk is het Markermeer tot stilstand gekomen. Het slib kon nergens meer naartoe. Hierdoor is de voedzame kleibodem bedolven onder een modderlaag en raakte het water vertroebeld en verarmd.” De aanleg van Marker Wadden moet de waterkwaliteit herstellen en zorgen dat het Markermeer ecologisch gezond wordt. De hoop is dat op die manier de natuur zich weer in volle glorie herstelt en Marker Wadden een vogelparadijs wordt.

Bij de start van het project Marker Wadden is het dramatisch gesteld met de aandacht voor de natuur. Er wordt bezuinigd op het natuurbudget. Roel Posthoorn – initiatiefnemer en programmadirecteur bij Natuurmonumenten – en wetenschappers van het onafhankelijke onderzoeksteam weten het zeker: “Zonder Marker Wadden was de situatie van het Markermeer verder achteruitgegaan. De vis- en vogelstand waren al flink afgenomen.”

Een grote groep wetenschappers doet gedurende het hele jaar onderzoek op Marker Wadden. De natuur op de eilandengroep ontwikkelt zich boven verwachting goed. Al in 2019 zien de onderzoekers dat de eilanden het Markermeer langzaamaan gezonder maken. Het ondiepe water tussen de eilanden biedt plek voor paaiende en opgroeiende vissen. Roel grapt dat water altijd opzoek is naar avontuur: “Marker Wadden hebben het water weer in beweging gebracht. De eilanden zijn in staat om het slib in te vangen. Waar we eerst alleen troebel water zagen, is het nu rond de eilanden al een stuk helderder. En dat biedt kansen voor nieuw leven.”

Marker Wadden is vanaf de start een speeltuin voor bevlogen wetenschappers. Wanneer de waterkwaliteit verbetert, neemt ook de algengroei toe. Binnen mum van tijd stikt het op Marker Wadden van de watervlooien. Er blijkt een overvloed aan algen te zijn voor de beestjes: “De bijna obese watervlooien bleken op hun beurt ideaal voer voor kleine visjes te zijn. We konden in twee jaar tijd letterlijk zien hoe die voedselketen zich aan het herstellen en verrijken was.” Langzaamaan komt het Markermeer weer tot leven.

Marker Wadden laat de enorme veerkracht van de natuur zien. Dit voedt het idee dat we als mens in staat zijn het tij te keren: “Toen we begonnen was hier bijna geen insect te vinden. Een aantal onderzoekers is het proces gaan volgen. Ze ontdekten dat een aantal zeldzame insecten op wonderbaarlijke manier Marker Wadden wisten te vinden. De diversiteit was veel groter dan we ooit gedacht hadden.”

Marker Wadden heeft ook voor een aantal cruciale vogelsoorten het tij gekeerd: “Vogels die in Nederland eigenlijk geen plek meer hadden of internationaal zelfs zeldzaam waren, hebben op Marker Wadden een nieuw huis gevonden. Voorbeelden hiervan zijn de kluut, de slobeend en de bontbekplevier. Dat die vogels dit kleine plekje in een hele grote wereld weten te vinden, dat is toch wel heel mooi.”

In 2020 ervaart Roel zijn persoonlijk hoogtepunt wanneer de lachstern op Marker Wadden wordt gespot: “De lachstern was uitgestorven in Nederland door onze ontginningsdrift. De laatste keer dat deze gespot is, was in de haven van Rotterdam. Dat er dan één broedpaar op Marker Wadden wordt gezien, dat was voor mij echt een enorm geschenk. Ik hoop dat ‘ie nog een keer langskomt.”

Wanneer je bij een bezoek aan Marker Wadden op de uitkijktoren staat, zie je in de verte de baggerscheppen van Boskalis liggen. Op 26 april 2021 is Boskalis gestart met de aanleg van het zesde en zevende eiland. Als het aan Roel ligt, wordt de archipel nog verder uitgebreid: “Ik blijf dromen! Idealiter groeit Marker Wadden uit tot een archipel met twee tot drie keer zoveel verschillende groepen eilanden.” “Door meer eilanden aan te leggen, krijg je op verschillende plekken van die vloeiende overgangen van het land naar het water. En dat werkt als een enorm zuiveringsmechanisme voor het hele Markermeer. Juist daarom is die grote schaal zo belangrijk.”

Inmiddels is Marker Wadden officieel aangewezen als onderdeel van Nationaal Park Nieuw Land. En wordt er vanuit heel Europa met veel interesse naar Marker Wadden gekeken. Het verlies van natuur en biodiversiteit en de druk op natuurbeleid is wereldwijd een probleem: “Overal in kust- en havengebieden is veel natuur verloren gegaan. Tegelijkertijd moet daar continue gebaggerd worden. Dat is een enorme kostenpost. Dus dan kan je met dat slib beter iets waardevols bouwen”.  Toch is dit zeker niet het enige wat de aandacht trekt: “Marker Wadden is een plek van hoop. Hier hebben we laten zien dat je door creativiteit aan te boren, natuurlijke processen kunt herstellen. Daar kunnen veel landen nog van leren.”